Irlandzki rząd potwierdził zmianę w sposobie zapewniania mieszkań socjalnych. Samorządy i zatwierdzone organizacje mieszkaniowe mają stopniowo odchodzić od kupowania nowych lokali w modelu „turnkey”. Większy nacisk zostanie położony na inwestycje, na których kształt sektor publiczny ma wpływ od początku. 

Na czym polega model „turnkey”?

W tym modelu samorząd lub organizacja mieszkaniowa uzgadnia zakup nieruchomości już po rozpoczęciu budowy albo po jej zakończeniu. Kupujący otrzymuje nowe lokale, ale nie uczestniczy od początku w ustalaniu, jakie mieszkania powstaną.

Minister mieszkalnictwa James Browne krytykuje uzależnienie samorządów od takich transakcji. Jego zdaniem państwo kupuje w ten sposób domy, które mogłyby trafić do prywatnych nabywców, a jednocześnie ma ograniczony wpływ na ich projekt i dostosowanie do potrzeb przyszłych mieszkańców. 

Termin graniczny: koniec 2027 roku

Zmiana nie nastąpi natychmiast. Ostateczny termin składania wniosków o finansowanie zakupów w modelu „turnkey” wyznaczono na 31 grudnia 2027 roku. Okres przejściowy ma umożliwić samorządom i organizacjom mieszkaniowym dostosowanie planów inwestycyjnych.

Docelowo większą rolę mają odgrywać ich własne programy budowlane. W realizację mieszkań będzie również zaangażowana państwowa agencja Land Development Agency — LDA. 

Większy wpływ na to, jakie mieszkania powstają

Rząd chce, aby sektor publiczny wcześniej określał wymagania dotyczące projektów, standardu i struktury nowych inwestycji. Ma to pomóc lepiej dopasować lokale do potrzeb osób oczekujących na mieszkania socjalne.

Według Browne’a taki sposób działania powinien również zapewnić bardziej przewidywalną realizację inwestycji w kolejnych latach. Odejście od zakupów „pod klucz” jest elementem rządowego planu mieszkaniowego „Delivering Homes, Building Communities 2025–2030”. 

Czy prywatnym nabywcom będzie łatwiej?

Jednym z celów reformy jest ograniczenie sytuacji, w których samorządy i organizacje mieszkaniowe kupują nowe nieruchomości potencjalnie dostępne na rynku prywatnym. Rząd liczy, że większe zaangażowanie w bezpośrednią realizację inwestycji poprawi dostępność mieszkań w obu sektorach. 

Nie oznacza to jednak automatycznie spadku cen ani skrócenia kolejek po lokale socjalne. Praktyczny rezultat będzie zależał od tego, czy własne programy budowlane zdołają zastąpić wygaszany model zakupów. To najważniejszy sprawdzian zapowiedzianej zmiany.