Pogoda
w Irlandii
Prognoza na dziś
Wybierz miasto, aby zobaczyć prognozę godzinową.
Źródło: MET Norway · CC BY 4.0
Pobieranie danych pogodowych…
NAJNOWSZE
Irlandzkie dzieci w obronie polskich uczniów. Zapomniana historia solidarności sprzed ponad 100 lat
Featured

Irlandzkie dzieci w obronie polskich uczniów. Zapomniana historia solidarności sprzed ponad 100 lat

Na początku XX wieku polskie dzieci w zaborze pruskim odmawiały odpowiadania po niemiecku podczas lekcji religii. Za obronę ojczystego języka spotykały je kary i represje. Ich protest odbił się echem daleko poza granicami ziem polskich – również w Irlandii, gdzie walka o zachowanie własnego języka była częścią odrodzenia narodowego. To historia niezwykłej solidarności, która połączyła młodych Polaków i Irlandczyków na długo przed powstaniem współczesnych relacji między oboma krajami.

Polska pod zaborami. Kiedy język stawał się powodem do kary

Na początku XX wieku Polska nadal nie istniała jako niepodległe państwo. Wielkopolska znajdowała się pod panowaniem niemieckim, a władze pruskie od dziesięcioleci prowadziły politykę germanizacji.

Jednym z jej najważniejszych obszarów była edukacja.

W szkołach stopniowo ograniczano używanie języka polskiego. Wprowadzano niemieckie podręczniki i nauczanie po niemiecku, a polskie dzieci coraz częściej musiały posługiwać się językiem, który nie był ich językiem ojczystym.

Szczególnie silne emocje budziło wprowadzanie niemieckiego na lekcjach religii.

Dla wielu polskich rodzin religia była ściśle związana z językiem, tradycją i tożsamością narodową. Rodzice uważali, że dzieci powinny mieć możliwość uczenia się modlitw i katechizmu po polsku.

Właśnie na tym tle doszło do jednego z najbardziej znanych protestów szkolnych w historii Polski.

Dzieci z Wrześni - 1901 - zdj Wikipedia Commons

Września 1901. Dzieci, które powiedziały „nie”

W maju 1901 roku w szkole we Wrześni rozpoczął się protest polskich uczniów przeciwko nauczaniu religii w języku niemieckim.

Dzieci odmawiały przyjmowania niemieckich podręczników religijnych oraz odpowiadania na pytania po niemiecku.

Nie był to bunt przeciwko samej nauce. Uczniowie sprzeciwiali się przymusowemu używaniu niemieckiego podczas lekcji, które wcześniej kojarzyły z polskim językiem i tradycją.

Reakcja władz szkolnych była surowa.

Niektórych uczniów karano fizycznie, a rodzice protestujący przeciwko traktowaniu dzieci również spotykali się z konsekwencjami prawnymi.

Wydarzenia we Wrześni stały się głośne nie tylko na ziemiach polskich, lecz także w innych krajach europejskich.

Obraz dzieci karanych za używanie ojczystego języka wywoływał szczególnie silne reakcje w społeczeństwach, które same doświadczały presji kulturowej lub politycznej.

Jednym z nich była Irlandia.

Dlaczego wydarzenia w Polsce poruszyły Irlandczyków?

Na początku XX wieku Irlandia pozostawała częścią Zjednoczonego Królestwa. Jednocześnie coraz większego znaczenia nabierał ruch odrodzenia narodowego.

Jednym z jego głównych celów było przywrócenie znaczenia językowi irlandzkiemu.

Przez poprzednie stulecia angielski stopniowo wypierał irlandzki z wielu dziedzin życia. Zmiana ta wynikała z wielu czynników, w tym polityki państwa, systemu edukacji, przemian gospodarczych, emigracji i skutków Wielkiego Głodu.

W 1893 roku powstała Gaelic League – organizacja, która promowała naukę języka irlandzkiego i jego obecność w życiu publicznym.

Dla działaczy językowych sytuacja polskich uczniów mogła być szczególnie poruszająca.

Choć historia obu języków była odmienna, dostrzegali wspólny problem: czy dzieci powinny mieć prawo do nauki i wyrażania własnej tożsamości w języku swojej społeczności?

To właśnie podobieństwo doświadczeń sprawiło, że polski protest szkolny zainteresował również irlandzkie środowiska narodowe.

5468 podpisów. Niezwykły prezent z Irlandii

Najbardziej poruszająca część tej historii wydarzyła się kilka lat po rozpoczęciu protestów we Wrześni.

Irlandzkie dzieci z północnej części wyspy, przy wsparciu nauczycieli i organizatorów, zebrały podpisy pod specjalnym przesłaniem solidarności skierowanym do polskich uczniów.

Akcję zorganizował Shane Leslie – irlandzki pisarz, działacz społeczny i zwolennik irlandzkiego odrodzenia narodowego.

Leslie pochodził z rodziny związanej z Castle Leslie w hrabstwie Monaghan. Interesował się językiem irlandzkim, polityką i kulturą, a także sytuacją innych narodów europejskich.

To właśnie on odegrał kluczową rolę w przygotowaniu niezwykłego dokumentu, który miał trafić do Polski.

Zachowany zbiór liczy 211 stron i zawiera 5468 podpisów irlandzkich uczniów z czterech hrabstw północnej części wyspy.

Dokument oprawiono na zielono, a jego okładkę ozdobiono złotą harfą – jednym z najważniejszych symboli Irlandii.

Na początku zamieszczono przesłanie napisane w trzech językach: irlandzkim, angielskim i polskim.

Dzieci wyrażały w nim smutek z powodu prób odebrania Polakom ziemi i języka oraz podziw dla odwagi uczniów broniących swoich praw.

Przesłanie kończyło się słowami:

„God save Poland” – „Boże, chroń Polskę”.

Nie był to oficjalny dokument dyplomatyczny ani deklaracja polityczna rządu. Był to gest solidarności zwykłych uczniów, który z dzisiejszej perspektywy ma ogromną wartość historyczną.

Gdzie znajduje się dokument?

Oryginalny zbiór podpisów zachował się do naszych czasów.

Przechowywany jest w zbiorach Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie. Badaczka Katarzyna Gmerek opisała go szczegółowo w pracy naukowej Shane Leslie and the Irish Support for Language Struggle in Poland.

To właśnie dzięki jej badaniom możemy dziś odtworzyć historię tej niezwykłej inicjatywy.

Co istotne, dokument nie został przygotowany podczas jednego spotkania. Zbieranie i przekazywanie podpisów było procesem, który trwał kilka lat. Zachowana dokumentacja obejmuje materiały sięgające 1911 roku.

Wśród uczestników akcji znajdowali się uczniowie między innymi z hrabstw Monaghan, Louth i Donegal.

Część podpisów sporządzono w języku irlandzkim, co dodatkowo podkreślało związek całej inicjatywy z irlandzkim odrodzeniem językowym.

Polskie dzieci postanowiły odpowiedzieć

Historia nie zakończyła się na irlandzkim geście.

W Polsce zorganizowano podobną inicjatywę, aby podziękować irlandzkim uczniom za ich solidarność.

Przygotowano specjalną księgę z podpisami polskich dzieci, ozdobioną symbolami obu narodów.

Według ówczesnych doniesień miała ona zawierać ponad 15 tysięcy podpisów. Historycy zaznaczają jednak, że liczba ta nie została niezależnie potwierdzona na podstawie zachowanego oryginału.

Księgę ozdobiono polskim orłem, irlandzką harfą oraz ilustracjami przedstawiającymi dzieci w strojach ludowych.

Towarzyszyło jej przesłanie wyrażające życzenia wolności i pomyślności dla Irlandii.

Była to niezwykła wymiana solidarności między dziećmi dwóch narodów, które nie posiadały wówczas własnych niepodległych państw.

Tajemnica zaginionej księgi

Najbardziej zagadkowa część tej historii dotyczy właśnie polskiej odpowiedzi.

W 1914 roku księgę z podpisami polskich uczniów pokazano publicznie w Krakowie. Następnie planowano wysłać ją do Irlandii.

Jednak dalsze losy dokumentu pozostają nieznane.

Nie wiadomo, czy księga dotarła na Zieloną Wyspę, została zatrzymana podczas transportu, czy też zaginęła w chaosie związanym z wybuchem I wojny światowej.

Badaczka Katarzyna Gmerek próbowała odnaleźć informacje o jej dalszych losach, korzystając między innymi z irlandzkich archiwów i kontaktów z rodziną Shane’a Lesliego.

Poszukiwania nie przyniosły rozstrzygnięcia.

W 2019 roku irlandzki portal TheJournal.ie opisał tę zagadkę, przypominając historię zapomnianego polsko-irlandzkiego gestu solidarności.

Być może księga nadal znajduje się w nieopisanych zbiorach prywatnych lub archiwalnych. Na razie pozostaje to jednak tylko możliwością, a nie potwierdzonym faktem.

Dlaczego ta historia jest tak ważna?

Dzisiaj kontakty między Polską a Irlandią wydają się czymś naturalnym. Polacy mieszkają i pracują na Zielonej Wyspie, a oba kraje współpracują w ramach Unii Europejskiej.

Jednak ponad sto lat temu sytuacja wyglądała zupełnie inaczej.

Nie było bezpośrednich połączeń lotniczych, internetu ani rozbudowanej polskiej społeczności w Irlandii.

Mimo to historia polskich uczniów dotarła do irlandzkich szkół, a tysiące dzieci postanowiły okazać swoim rówieśnikom wsparcie.

Nie łączyły ich wspólne instytucje państwowe ani codzienne kontakty.

Łączyło ich przekonanie, że język ojczysty jest ważną częścią tożsamości człowieka.

W tym sensie akcja zorganizowana przez Shane’a Lesliego była czymś więcej niż symbolicznym gestem.

Pokazała, że solidarność między Polakami i Irlandczykami istniała na długo przed współczesną emigracją i oficjalną współpracą obu państw.

Historia, którą warto przypominać

Strajk dzieci wrzesińskich pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli polskiego oporu wobec germanizacji.

Znacznie mniej osób wie jednak, że ich odwaga poruszyła również irlandzkich uczniów.

5468 podpisów, zielona księga ze złotą harfą i zaginiony polski dokument tworzą historię, która zasługuje na przypomnienie.

Jest to również jeden z najbardziej konkretnych przykładów dawnych kontaktów polsko-irlandzkich. Nie opiera się wyłącznie na podobieństwie doświadczeń czy politycznych deklaracjach – pozostawił po sobie rzeczywisty dokument przechowywany w polskim muzeum.

Ponad sto lat temu irlandzkie dzieci stanęły po stronie polskich rówieśników. Ich podpisy przetrwały do dziś jako świadectwo solidarności, która przekroczyła granice państw, języków i kultur.


W następnym odcinku

„Polak, który pomagał budować niepodległą Irlandię. Daniel Kęszycki i początki polsko-irlandzkiej dyplomacji”.

Przeniesiemy się do pierwszych lat po odzyskaniu niepodległości przez Polskę. Poznamy historię Daniela Kęszyckiego – uczestnika powstania wielkopolskiego i dyplomaty, którego losy splatały się z narodzinami nowoczesnego państwa irlandzkiego.


Źródła historyczne

  • Katarzyna Gmerek – Shane Leslie and the Irish Support for Language Struggle in Poland
  • TheJournal.ie – A search is under way for a century-old solidarity book
  • Muzeum Regionalne im. Dzieci Wrzesińskich – Strajk szkolny 1901 r.
  • Irish Polish Society – Yearbook 2019
  • Katarzyna Gmerek – Shane Leslie and the Irish Support for Language Struggle in Poland
  • TheJournal.ie – A search is under way for a century-old solidarity book
  • Muzeum Regionalne im. Dzieci Wrzesińskich – Strajk szkolny 1901 r.
  • Irish Polish Society – Yearbook 2019

Czytaj też…

ZABAWA I WIEDZA

QUIZY IRLANDIA24

Sprawdź swoją wiedzę i zdobądź miejsce w rankingu.

QUIZ WIEDZY

Jak dobrze znasz Irlandię?

20 pytań o Zielonej Wyspie

Rozpocznij quiz →
🏆 NAJLEPSI GRACZE
🥇 Misiu Koperkowy95/100
🥈 Fun90/100
🥉 Mała Mi90/100
QUIZ WIEDZY

Jak dobrze znasz Dublin?

20 pytań o stolicy Irlandii

Rozpocznij quiz →
🏆 NAJLEPSI GRACZE
🥇 Mike90/100
🥈 Fun90/100
QUIZ WIEDZY

Czy zdałbyś test na obywatelstwo Irlandii?

20 pytań o obywatelstwie, historii i ustroju Irlandii. Quiz edukacyjny, nie oficjalny egzamin państwowy.

Rozpocznij quiz →
🏆 NAJLEPSI GRACZE
🥇 Perełka95/100
🥈 Fun90/100
🥉 xxx80/100
LOKALNIE • PO POLSKU

Polskie firmy w Irlandii

Polskie usługi i specjaliści blisko Ciebie.

Kaplan

Finanse i księgowość
Blanchardstown

Doradztwo finansowe i usługi związane z obsługą finansową.

Zobacz firmę