Dziś Polska i Irlandia są bliskimi partnerami w Unii Europejskiej, a na Zielonej Wyspie mieszka liczna polska społeczność. Jednak początki oficjalnych kontaktów obu krajów sięgają czasów, gdy Polska dopiero odbudowywała swoją państwowość, a Irlandia stawiała pierwsze kroki na drodze do niezależności. W tej historii pojawia się nazwisko Daniela Kęszyckiego – powstańca wielkopolskiego, polityka i dyplomaty o irlandzkich korzeniach.
Dwa młode państwa w nowej Europie
Po zakończeniu I wojny światowej mapa Europy zmieniła się nie do poznania.
W listopadzie 1918 roku Polska odzyskała niepodległość po 123 latach zaborów. Odbudowa państwa wymagała stworzenia administracji, armii, gospodarki i służby dyplomatycznej.
Irlandia znajdowała się w innym położeniu. W 1919 roku rozpoczęła się wojna o niepodległość, zakończona zawieszeniem broni w lipcu 1921 roku.
Podpisany w grudniu 1921 roku traktat angielsko-irlandzki otworzył drogę do utworzenia Wolnego Państwa Irlandzkiego (Irish Free State), które formalnie powstało 6 grudnia 1922 roku.
Nowe państwo obejmowało 26 hrabstw i posiadało status dominium w ramach Imperium Brytyjskiego. Irlandia Północna pozostała częścią Zjednoczonego Królestwa.
Oba kraje miały więc za sobą doświadczenia walki o samostanowienie, ale ich sytuacja międzynarodowa była odmienna.
Polska była suwerenną republiką, podczas gdy Wolne Państwo Irlandzkie stopniowo rozszerzało swoją niezależność od Londynu.
Daniel Kęszycki – kim był człowiek związany z początkami dyplomacji?
Daniel Kęszycki należał do pokolenia Polaków, które dorastało pod zaborami, a następnie uczestniczyło w odbudowie niepodległego państwa.
Był związany z Wielkopolską i działalnością niepodległościową. W jego biografii ważne miejsce zajmowały wydarzenia powstania wielkopolskiego z lat 1918–1919.
Po odzyskaniu niepodległości Polska potrzebowała ludzi potrafiących reprezentować jej interesy za granicą. W służbie dyplomatycznej wykorzystywano doświadczenia osób znających obce języki, realia międzynarodowe i środowiska polityczne Europy Zachodniej.
Kęszycki należał do osób, których doświadczenie i znajomość języków okazały się przydatne w służbie odrodzonemu państwu polskiemu.
Jego historia przypomina, że początki kontaktów między narodami nie zawsze wiążą się z wielkimi traktatami i wizytami głów państw. Często zaczynają się od losów pojedynczych ludzi, których biografie łączą różne kraje i kultury.
Irlandzkie korzenie Daniela Kęszyckiego
Najciekawszym elementem biografii Kęszyckiego są jego rodzinne związki z Irlandią.
Urodził się w 1884 roku, a jego rodzina posiadała majątek w Błociszewie niedaleko Śremu. Dorastał w kosmopolitycznym środowisku, silnie związanym również z kulturą zachodnioeuropejską.
Badaczka Katarzyna Gmerek poświęciła mu artykuł zatytułowany Daniel Kęszycki. Powstaniec wielkopolski i dyplomata irlandzkiego pochodzenia, opublikowany w roczniku Irish Polish Society.
Autorka opisuje jego związki rodzinne z Wielką Brytanią i Irlandią oraz drogę do zaangażowania w polską działalność niepodległościową.
Kęszycki jest więc ciekawym przykładem człowieka, w którego biografii spotkały się polska historia i irlandzkie korzenie.
Powstanie wielkopolskie – walka o polskie granice
Gdy w grudniu 1918 roku wybuchło powstanie wielkopolskie, Kęszycki zaangażował się w działania związane z odbudową polskiej państwowości.
W kolejnych miesiącach pracował także jako tłumacz Naczelnej Rady Ludowej. Jego znajomość języków i międzynarodowe doświadczenie były szczególnie przydatne podczas kontaktów z przedstawicielami innych państw.
Następnie związał się z polskimi działaniami dyplomatycznymi na Górnym Śląsku, gdzie trwał spór o przynależność państwową regionu.
Od kwietnia 1920 do kwietnia 1922 roku pełnił funkcję polskiego konsula w Opolu. Był odpowiedzialny między innymi za sprawy obywateli polskich i reprezentowanie polskich interesów wobec instytucji międzynarodowych.
Przez krótki czas pracował również jako zastępca komisarza generalnego RP w Wolnym Mieście Gdańsku.
Czy Daniel Kęszycki był pierwszym polskim dyplomatą w Irlandii?
Tutaj potrzebne jest ważne historyczne sprostowanie.
Daniel Kęszycki nie był pierwszym polskim konsulem w Dublinie. Dostępne opracowania potwierdzają jego irlandzkie pochodzenie i działalność dyplomatyczną w Opolu oraz Gdańsku, ale nie potwierdzają pełnienia przez niego placówki dyplomatycznej w Irlandii.
Pierwszym polskim konsulem generalnym w Irlandii został w 1929 roku Wacław Tadeusz Dobrzyński.
Informację tę potwierdza oficjalna historia Ambasady Irlandii w Polsce oraz dokumentacja Hoover Institution.
Dlatego historia Kęszyckiego jest przede wszystkim opowieścią o Polaku irlandzkiego pochodzenia, który pomagał odbudowywać niepodległą Polskę, a nie o dyplomacie budującym państwowość Irlandii.
Rok 1929. Polska otwiera konsulat w Dublinie
Powołanie Wacława Tadeusza Dobrzyńskiego na stanowisko konsula generalnego oznaczało początek stałej polskiej obecności konsularnej w młodym państwie irlandzkim.
Konsulat zajmował się sprawami obywateli polskich, kontaktami gospodarczymi, obserwowaniem sytuacji politycznej oraz informowaniem o Polsce.
Nie była to duża placówka. Dokumentacja archiwalna wskazuje, że w latach 1930–1942 Dobrzyński był jej jedynym pracownikiem.
Mimo skromnych zasobów polska reprezentacja działała w Dublinie także w czasie II wojny światowej, kiedy sytuacja Polski uległa dramatycznej zmianie.
To ważny fragment historii polsko-irlandzkiej, ponieważ pokazuje, że kontakty urzędowe obu krajów rozwijały się jeszcze przed powstaniem współczesnych ambasad.
Dlaczego oficjalne stosunki dyplomatyczne datuje się dopiero na 1976 rok?
Może wydawać się zaskakujące, że polski konsulat działał w Dublinie już w 1929 roku, podczas gdy oficjalna data nawiązania stosunków dyplomatycznych między Polską a Irlandią to 30 września 1976 roku.
Wyjaśnienie wiąże się z historią II wojny światowej i jej następstwami.
Po 1945 roku Irlandia przez długi czas nie uznawała komunistycznego rządu Polski. Utrzymywała natomiast relacje z polskim rządem na uchodźstwie, a konsulat w Dublinie funkcjonował do 1958 roku.
Dopiero w 1976 roku nawiązano formalne stosunki dyplomatyczne między Irlandią a Polską Rzecząpospolitą Ludową.
Ambasada Irlandii w Warszawie została otwarta w 1990 roku, a Ambasada RP w Dublinie w 1991 roku.
Zapomniane nazwiska, które warto przywrócić pamięci
Historia polsko-irlandzka nie zaczęła się wraz z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku.
Już wcześniej istniały związki rodzinne, kontakty kulturalne i działalność konsularna.
Daniel Kęszycki pokazuje, jak irlandzkie korzenie mogły splatać się z polskim patriotyzmem. Wacław Tadeusz Dobrzyński przypomina natomiast o pierwszych latach polskiej obecności urzędowej w Dublinie.
Ich historie są różne, lecz obie należą do szerszej opowieści o stopniowym zbliżaniu się Polski i Irlandii.
Zanim oba państwa zostały partnerami w Unii Europejskiej, łączyły je losy pojedynczych ludzi, wspólne zainteresowanie walką o niepodległość i pierwsze, często bardzo skromne instytucje współpracy.
W następnym odcinku
„Polski konsul, który nie opuścił Dublina. Wacław Tadeusz Dobrzyński i dramatyczne lata II wojny światowej”.
Przyjrzymy się działalności polskiego konsulatu w neutralnej Irlandii, losom polskich obywateli oraz relacjom Dublina z polskim rządem na uchodźstwie.
Źródła historyczne
- Katarzyna Gmerek – Daniel Kęszycki. Powstaniec wielkopolski i dyplomata irlandzkiego pochodzenia
- Ambasada Irlandii w Polsce – historia stosunków dyplomatycznych
- Hoover Institution – archiwum Konsulatu Generalnego RP w Dublinie
- Ambasada RP w Dublinie – stosunki dwustronne
- Archiwum Akt Nowych – Konsulat Generalny RP w Dublinie, 1929–1931




