Historia kontaktów polsko-irlandzkich – odcinek 2
Historia Polski i Irlandii nie zawsze była historią bezpośrednich spotkań. Czasami oba narody łączyło coś innego – podobne pytania o wolność, prawa polityczne, religię i możliwość decydowania o własnym losie.
Pod koniec XVIII wieku te podobieństwa zaczęły być zauważane również przez irlandzkich działaczy politycznych. Polska, która wkrótce miała zniknąć z mapy Europy, stała się dla części irlandzkiego ruchu narodowego ważnym przykładem.
Polska przed rozbiorami
W drugiej połowie XVIII wieku Rzeczpospolita znajdowała się w bardzo trudnej sytuacji politycznej. Próby reform państwa doprowadziły między innymi do uchwalenia Konstytucji 3 maja w 1791 roku, jednego z najważniejszych wydarzeń polskiego oświecenia. Reformy zostały jednak zatrzymane przez rosyjską interwencję. (Gov.pl)
W 1772 roku nastąpił I rozbiór Polski, w 1793 roku II rozbiór, a po klęsce powstania kościuszkowskiego w 1794 roku – III rozbiór w 1795 roku. Rzeczpospolita przestała istnieć jako państwo. (Zintegrowana Platforma Edukacyjna)
Dla Polaków rozpoczął się okres, który miał potrwać ponad sto lat – bez własnego państwa, ale z zachowaniem języka, kultury i pamięci o niepodległej Rzeczypospolitej.
Irlandia pod koniec XVIII wieku
W tym samym czasie Irlandia znajdowała się pod panowaniem brytyjskim, a kwestia praw politycznych i religijnych była jednym z najważniejszych problemów irlandzkiego życia publicznego.
W 1791 roku powstało Society of United Irishmen, którego celem było połączenie różnych grup religijnych i politycznych wokół programu reform i irlandzkiej wolności. W kolejnych latach ruch przeszedł w kierunku bardziej zdecydowanego republikanizmu i zerwania z brytyjskim panowaniem. (Department of Foreign Affairs)
I właśnie wtedy Polska zaczęła pojawiać się w irlandzkiej debacie politycznej.
Polska jako przykład dla irlandzkich reformatorów
Irlandzcy Zjednoczeni Irlandczycy zwrócili uwagę na Rzeczpospolitą jako państwo wieloreligijne i wielonarodowe.
Szczególnie interesowała ich Konstytucja 3 maja.
W 1792 roku w Belfaście odbyło się spotkanie upamiętniające jej uchwalenie. Gazeta „Northern Star”, związana ze Zjednoczonymi Irlandczykami, publikowała pozytywne komentarze dotyczące polskich reform. (Department of Foreign Affairs)
To ważny moment w historii obu narodów.
Nie chodziło jeszcze o oficjalne relacje Polski i Irlandii. Nie istniały przecież współczesne stosunki dyplomatyczne. Chodziło o idee – o to, czy doświadczenia jednego narodu mogą być inspiracją dla drugiego.
Wolfe Tone i polska sprawa
Jedną z najważniejszych postaci irlandzkiego ruchu tego okresu był Theobald Wolfe Tone.
W swoim pamflecie poświęconym prawom irlandzkich katolików odwoływał się do Polski jako przykładu kraju, w którym katolicy angażowali się w sprawę wolności, a współpraca między różnymi wyznaniami była możliwa. (Department of Foreign Affairs)
To pokazuje, że Polska nie była dla części irlandzkich działaczy jedynie odległym krajem gdzieś w Europie.
Stała się punktem odniesienia w dyskusji o wolności i prawach obywatelskich.
Kościuszko i Irlandia
Jeszcze większe znaczenie miało powstanie kościuszkowskie z 1794 roku.
Tadeusz Kościuszko próbował ratować niepodległość Rzeczypospolitej po II rozbiorze. Powstanie zakończyło się klęską, a rok później nastąpił III rozbiór Polski. (Zintegrowana Platforma Edukacyjna)
Wiadomości o wydarzeniach w Polsce docierały do Irlandii i wzbudzały zainteresowanie środowisk związanych ze Zjednoczonymi Irlandczykami.
Według materiałów irlandzkiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Kościuszko stał się ważną postacią dla Wolfe'a Tone'a, a jego powstanie miało inspirować irlandzkiego działacza w okresie poprzedzającym irlandzkie powstanie z 1798 roku. (Department of Foreign Affairs)
Nie oznacza to oczywiście, że irlandzkie powstanie było prostą kopią wydarzeń polskich. Sytuacja obu krajów była inna, podobnie jak ich struktury społeczne i polityczne.
Istniało jednak coś, co pozwalało irlandzkim działaczom dostrzegać w polskiej historii własne doświadczenia.
1798 – Irlandia podejmuje walkę
W 1798 roku w Irlandii wybuchło powstanie związane przede wszystkim ze Zjednoczonymi Irlandczykami.
Powstanie zakończyło się klęską, podobnie jak wcześniejsze polskie powstanie kościuszkowskie.
Wolfe Tone został aresztowany. W swoim przemówieniu wygłoszonym po skazaniu na śmierć odwołał się do pamięci o Kościuszce. Źródła dotyczące relacji polsko-irlandzkich wskazują właśnie ten moment jako jeden z najbardziej symbolicznych punktów zetknięcia historii obu narodów. (Department of Foreign Affairs)
Dwa powstania, dwie różne historie
Porównanie Polski i Irlandii trzeba jednak prowadzić ostrożnie.
Polska walczyła o odzyskanie państwowości utraconej w wyniku rozbiorów. Irlandzcy działacze walczyli natomiast o zmianę politycznego statusu Irlandii i większą niezależność od Wielkiej Brytanii.
Nie były to więc identyczne sytuacje.
Mimo tego polska walka o niepodległość stała się dla części irlandzkich nacjonalistów symbolem walki narodu o wolność. Oficjalny portal irlandzkiego MSZ również wskazuje na historyczne podobieństwa w doświadczeniach obu narodów i wzajemne inspirowanie się ich dążeniami do wolności.
Historia, która dopiero się zaczyna
Pod koniec XVIII wieku Polska i Irlandia nadal były od siebie bardzo odległe.
Nie było masowej migracji, regularnych wizyt polityków ani ambasad. Były jednak książki, gazety, idee i ludzie, którzy zaczęli dostrzegać podobieństwa pomiędzy historiami obu narodów.
A później tych kontaktów będzie coraz więcej.
W XIX wieku polskie powstania, Wielka Emigracja i irlandzki ruch narodowy będą się ze sobą coraz częściej przecinać. Pojawią się konkretne nazwiska, spotkania i historie ludzi, którzy widzieli w polskiej walce o niepodległość coś znajomego.
Następny odcinek
Odcinek 3: „Kościuszko, powstanie listopadowe i Polacy w Irlandii. XIX wiek zaczyna łączyć oba narody”
W kolejnym odcinku przejdziemy do XIX wieku i zobaczymy, jak polskie powstania oraz Wielka Emigracja wpłynęły na sposób, w jaki część irlandzkiego społeczeństwa patrzyła na Polskę.
To właśnie wtedy historia Polski i Irlandii zacznie się splatać jeszcze wyraźniej.
