Irlandia należy do najbogatszych państw Unii Europejskiej, ale tysiące osób korzystających z pomocy socjalnej nadal żyją poniżej granicy ubóstwa. Najnowsza międzynarodowa analiza pokazuje, że podstawowe świadczenie dla samotnej osoby wynosi obecnie 254 euro tygodniowo, podczas gdy próg zagrożenia ubóstwem sięga około 377 euro. To różnica aż 123 euro tygodniowo, czyli niemal 6 400 euro rocznie. Eksperci ostrzegają, że problem szczególnie mocno dotyka rodziny z dziećmi oraz osoby, które nie mogą podjąć pracy.

Bogaty kraj, ale zasiłki nie zapewniają minimum

W poniedziałek, 26 października 2026 roku, irlandzki portal The Journal opublikował wyniki międzynarodowego badania dotyczącego skuteczności systemów pomocy socjalnej w państwach Unii Europejskiej.

Analizę przygotowała hiszpańska organizacja dziennikarstwa śledczego Civio we współpracy z European Data Journalism Network.

Wyniki wskazują na istotny problem: nawet w krajach o wysokich dochodach podstawowe świadczenia socjalne często nie pozwalają osiągnąć poziomu dochodów uznawanego za granicę zagrożenia ubóstwem.

Irlandia nie jest wyjątkiem.

W przypadku samotnej osoby otrzymującej podstawowe świadczenie socjalne różnica pomiędzy wypłatą a progiem ubóstwa jest szczególnie widoczna.

Oznacza to, że osoba utrzymująca się wyłącznie z podstawowego zasiłku otrzymuje znacznie mniej, niż wynosi przyjęta w badaniu granica ubóstwa.

Zapowiedziana na 2027 rok podwyżka o 10 euro tygodniowo zmniejszy tę różnicę, ale jej nie zlikwiduje.

Trzeba jednak zaznaczyć, że porównanie dotyczy podstawowych świadczeń i określonej metodologii badania. Rzeczywiste dochody gospodarstwa domowego mogą obejmować również dodatkowe formy wsparcia, a próg ubóstwa będzie zmieniał się wraz z dochodami społeczeństwa.

Co właściwie oznacza granica ubóstwa w Irlandii?

W europejskich statystykach za zagrożone ubóstwem uznaje się osoby, których dochód do dyspozycji, po uwzględnieniu wielkości i składu gospodarstwa domowego, jest niższy niż 60% mediany dochodów w danym kraju.

Nie oznacza to automatycznie, że każda osoba poniżej tego progu nie ma pieniędzy na jedzenie czy ogrzewanie.

Wskaźnik pokazuje przede wszystkim, jak niski jest dochód danej osoby w porównaniu z typowym poziomem dochodów w społeczeństwie.

W kraju o wysokich wynagrodzeniach, takim jak Irlandia, próg zagrożenia ubóstwem jest więc stosunkowo wysoki.

Jednocześnie rzeczywiste trudności finansowe zależą od kosztów mieszkania, rachunków, stanu zdrowia, liczby dzieci i innych okoliczności.

Dlatego badacze analizują również deprywację materialną, czyli sytuacje, w których gospodarstwo domowe nie może pozwolić sobie na określone podstawowe potrzeby.

Irlandzkie świadczenia nawet o 38% poniżej granicy ubóstwa

Międzynarodowe porównanie Civio pokazuje, jak duża jest różnica pomiędzy świadczeniami minimalnymi a progami ubóstwa dla różnych typów gospodarstw domowych.

W przypadku Irlandii:

• Samotna osoba bez pracy otrzymująca podstawowe wsparcie znajduje się około 37,8% poniżej granicy ubóstwa.

• Para bez dzieci utrzymująca się z minimalnych świadczeń znajduje się około 30,8% poniżej tego progu.

• Para z dwojgiem dzieci pozostaje około 36,9% poniżej granicy ubóstwa.

Wyniki pokazują, że problem nie dotyczy wyłącznie osób samotnych.

Również rodziny korzystające wyłącznie z pomocy państwa mogą mieć dochody znacznie niższe od poziomu uznawanego za wystarczający do uniknięcia zagrożenia ubóstwem.

Szczególnie niepokojąca jest sytuacja dzieci, ponieważ trudności finansowe mogą wpływać na ich edukację, zdrowie i możliwości rozwoju.

Jak Irlandia wypada na tle innych krajów Europy?

Mimo niedostatecznej wysokości świadczeń w stosunku do irlandzkiego progu ubóstwa kraj zajmuje stosunkowo wysoką pozycję w europejskim porównaniu siły nabywczej minimalnych zasiłków.

Według badania Civio Irlandia znajduje się na siódmym miejscu w Unii Europejskiej.

Wyżej uplasowały się Dania, Belgia, Holandia, Luksemburg, Hiszpania i Austria.

Wyniki te uwzględniają różnice w poziomie cen pomiędzy poszczególnymi państwami.

Oznacza to, że podstawowe irlandzkie świadczenia mają relatywnie wysoką siłę nabywczą na tle wielu krajów UE, ale nadal mogą nie wystarczać na pokrycie potrzeb osób żyjących w Irlandii.

Co istotne, badanie wykazało, że tylko w Danii i Luksemburgu wybrane typy gospodarstw rodzinnych mogą otrzymywać minimalne świadczenia przekraczające granicę ubóstwa.

Samotne osoby pozostają poniżej tego progu również w tych państwach.

Dzieci szczególnie narażone na ubóstwo

Problem potwierdzają również badania irlandzkiego Economic and Social Research Institute (ESRI).

We wrześniu 2026 roku instytut opublikował raport dotyczący ubóstwa, nierówności dochodowych i poziomu życia w Irlandii.

Według przedstawionych danych za 2024 rok około 200 tysięcy dzieci, czyli 17,4%, żyło w gospodarstwach domowych poniżej granicy ubóstwa dochodowego.

Było to o niemal 30 tysięcy dzieci więcej niż rok wcześniej.

Sytuacja wygląda jeszcze gorzej po uwzględnieniu kosztów mieszkaniowych.

Wówczas liczba dzieci znajdujących się poniżej odpowiedniego progu wzrastała do około 260 tysięcy, czyli 22,7%.

To pokazuje, jak ogromne znaczenie dla sytuacji finansowej rodzin mają czynsze i inne wydatki związane z mieszkaniem.

Wzrost ubóstwa wśród dzieci nastąpił pomimo poprawy średnich dochodów gospodarstw domowych.

Badacze zwracają uwagę, że wzrost gospodarczy i wyższe przeciętne wynagrodzenia nie muszą automatycznie oznaczać poprawy sytuacji najuboższych rodzin.

Nawet pomoc socjalna nie wystarcza na podstawowe potrzeby

Osobnym problemem jest różnica między statystycznym progiem ubóstwa a faktycznymi kosztami codziennego życia.

W Irlandii prowadzone są badania Minimum Essential Standard of Living (MESL), których celem jest oszacowanie kosztów podstawowych potrzeb gospodarstw domowych.

Analiza z 2026 roku objęła 145 przykładowych sytuacji rodzinnych i dochodowych.

Wyniki wykazały, że dostępne świadczenia zapewniały odpowiedni dochód jedynie w około jednej piątej analizowanych przypadków.

W 35% przypadków dochody były znacznie niższe od oszacowanego minimum potrzebnego do utrzymania.

Największe trudności występowały między innymi w gospodarstwach jednoosobowych oraz rodzinach z dziećmi w wieku 12 lat i starszymi.

Jednocześnie autorzy odnotowali poprawę w stosunku do najtrudniejszego okresu kryzysu kosztów życia w 2023 roku.

Problem nie polega więc na tym, że pomoc państwa nie przynosi żadnych rezultatów. Badania pokazują raczej, że jej wysokość nadal nie odpowiada potrzebom wielu gospodarstw domowych.

Czy osoby korzystające z zasiłków po prostu nie chcą pracować?

Jednym z tematów poruszonych w publikacji The Journal jest społeczny stosunek do osób korzystających ze świadczeń.

Susanne Rogers, analityczka organizacji Social Justice Ireland, zwraca uwagę na utrzymujące się przekonanie, że brak zatrudnienia jest zawsze wynikiem osobistego wyboru.

Według niej takie podejście pomija sytuację osób z niepełnosprawnościami, przewlekłymi problemami zdrowotnymi, trudnościami edukacyjnymi czy innymi barierami utrudniającymi wejście na rynek pracy.

Rogers podkreśla również, że osoby poszukujące pracy stanowią tylko część wszystkich odbiorców świadczeń socjalnych.

System obejmuje przecież także emerytów, opiekunów, osoby z niepełnosprawnościami i rodziny z dziećmi.

Dyskusja o wysokości zasiłków często koncentruje się na pytaniu, czy ich podnoszenie może osłabiać motywację do pracy.

Organizacje społeczne wskazują jednak, że podstawowym celem pomocy powinno być zabezpieczenie ludzi przed skrajnymi trudnościami finansowymi.

Budżet 2027. Zasiłki wzrosną, ale czy to wystarczy?

Irlandzki rząd ogłosił w październiku podwyższenie podstawowych świadczeń socjalnych o 10 euro tygodniowo od 2027 roku.

W przypadku podstawowej stawki wynoszącej obecnie 254 euro oznacza to wzrost do 264 euro.

W skali pełnego roku podwyżka daje 520 euro dodatkowego dochodu.

Dla gospodarstw o bardzo niskich dochodach jest to realne wsparcie.

Jednak organizacje zajmujące się przeciwdziałaniem ubóstwu uważają, że skala zmian pozostaje niewystarczająca.

Society of St Vincent de Paul (SVP) oceniło po ogłoszeniu budżetu, że pakiet nie zapewnia wystarczającego postępu w realizacji rządowych celów ograniczania ubóstwa.

Organizacja wskazuje, że samo podnoszenie świadczeń o niewielkie kwoty nie musi prowadzić do poprawy sytuacji rodzin, jeśli jednocześnie utrzymują się wysokie koszty podstawowych potrzeb.

Rząd z kolei podkreśla konieczność utrzymania stabilności finansów publicznych oraz finansowania szerokiego zakresu usług i świadczeń.

Czy Irlandia rzeczywiście ogranicza ubóstwo?

Dane Central Statistics Office pokazują bardziej złożony obraz.

W 2025 roku około 12,6% mieszkańców Irlandii znajdowało się w grupie zagrożonej ubóstwem dochodowym.

Jednocześnie dane europejskie wskazują, że świadczenia socjalne i emerytury znacząco zmniejszają skalę zagrożenia ubóstwem.

Bez uwzględnienia tych transferów odsetek osób zagrożonych ubóstwem w Irlandii wynosiłby około 37,2%, a po ich uwzględnieniu spadał do około 13% według porównania europejskiego.

To oznacza, że system pomocy społecznej odgrywa istotną rolę w ochronie dochodów mieszkańców.

Nie eliminuje jednak problemu całkowicie.

Wśród grup szczególnie narażonych na trudności finansowe znajdują się osoby bezrobotne, osoby niezdolne do pracy ze względu na długotrwałe problemy zdrowotne oraz niektóre gospodarstwa jednoosobowe i rodziny samotnie wychowujące dzieci.

Co to oznacza dla Polaków mieszkających w Irlandii?

W Irlandii mieszka duża społeczność polska, której członkowie korzystają z tych samych publicznych usług i części świadczeń co inni mieszkańcy, pod warunkiem spełnienia odpowiednich kryteriów.

Problemy związane z wysokimi czynszami, kosztami ogrzewania i żywności mogą więc dotykać również polskich rodzin.

Szczególnie ważne jest sprawdzenie uprawnień do świadczeń uzupełniających dochody, takich jak Working Family Payment, dodatki mieszkaniowe czy wsparcie związane z opieką nad dziećmi.

Nie wszystkie formy pomocy są przyznawane automatycznie. Część wymaga złożenia wniosku, przedstawienia informacji o dochodach i spełnienia określonych warunków.

Osoby potrzebujące informacji mogą korzystać z oficjalnych serwisów Citizens Information oraz Department of Social Protection.

Warto pamiętać, że obywatelstwo UE samo w sobie nie gwarantuje prawa do każdego świadczenia. W zależności od programu znaczenie mogą mieć miejsce zwykłego pobytu, sytuacja zawodowa i dochody.

Dlaczego ubóstwo kosztuje również państwo?

Według Social Justice Ireland niedostateczna ochrona osób o najniższych dochodach może prowadzić do dodatkowych kosztów w innych obszarach.

Rodziny żyjące w trudnych warunkach częściej potrzebują pomocy zdrowotnej, mieszkaniowej i społecznej.

Dzieci dorastające w ubóstwie mogą napotykać bariery edukacyjne, które wpływają na ich przyszłe możliwości zatrudnienia.

Z tego względu organizacje społeczne argumentują, że ograniczanie ubóstwa należy traktować nie tylko jako wydatek budżetowy, ale również jako inwestycję w długoterminową stabilność społeczną.

To stanowisko nie oznacza jednak, że istnieje zgoda co do jednej właściwej wysokości świadczeń. Kwestie finansowania, wpływu na zatrudnienie i skuteczności poszczególnych form pomocy pozostają przedmiotem debaty.

Irlandia stoi przed trudnym wyzwaniem

Najnowsza analiza Civio i European Data Journalism Network pokazuje, że stosunkowo wysokie na tle Europy świadczenia nie zawsze wystarczają do uniknięcia ubóstwa w kraju o wysokich kosztach życia.

Różnica pomiędzy podstawowym zasiłkiem a przyjętym progiem ubóstwa dla samotnej osoby wynosi obecnie około 123 euro tygodniowo.

Od 2027 roku świadczenie wzrośnie, ale nawet po podwyżce pozostanie znacznie poniżej tego progu, jeśli porównamy je z jego obecną wartością.

Najważniejsze pytanie nie dotyczy więc wyłącznie tego, o ile wzrosną zasiłki, ale czy ich wysokość pozwoli mieszkańcom Irlandii pokryć podstawowe potrzeby bez popadania w długotrwałe trudności finansowe.

Stan na 26 października 2026 roku. Dane o progu ubóstwa i minimalnych świadczeniach pochodzą z międzynarodowej analizy Civio i EDJNet, a pozostałe dane z badań ESRI, CSO i MESL.